Sadržaj kolektivnog ugovora

 

Član 141.

 

(1) Kolektivnim ugovorom uređuju se prava i obaveze strana koje su ga zaključile, te prava i obaveze iz radnog odnosa ili u vezi sa radnim odnosom, u skladu sa zakonom i drugim propisima.

(2) Kolektivnim ugovorom uređuju se i pravila o postupku kolektivnog pregovaranja, postupak otkazivanja kolektivnog ugovora i razlozi i rokovi za njegovo otkazivanje, sastav i način postupanja tijela ovlaštenih za mirno rješavanje kolektivnih radnih sporova.

 

__________________

 

 

Kolektivnim ugovorom uređuju se:

–  prava i obaveze strana koje su ga zaključile

–  prava i obaveze iz radnog odnosa ili u vezi sa radnim odnosom, u skladu sa zakonom i drugim propisima

–  pravila o postupku kolektivnog pregovaranja

–  postupak otkazivanja kolektivnog ugovora i razlozi i rokovi za njegovo otkazivanje i

– sastav i način postupanja tijela ovlaštenih za mirno rješavanje kolektivnih radnih sporova

 

Prva grupa odredbi je utvrđivanje prava i obaveza samih ugovornih strana i u zavisnosti je od interesa i potreba ugovornih strana kojim se reguliraju specifični uslovi rada i zapošljavanja grana, djelatnosti, profesija za koje su zainteresirani radnici i poslodavci.

Prva grupa je u uskoj vezi sa drugom grupom odredbi.

Druga grupa odredbi je najznačajnija, jer se radi o uređvanju prava i obaveza na radu i u vezi rada koje svoju konkretizaciju dobijaju tek reguliranjem u kolektivnom ugovoru (a mogu se regulirati i pravilnikom o radu i ugovorom o radu).

Sljedeće tri grupe predstavlaju posebne grupe odredbi koje su specifične za kolektivne ugovore i na dispoziciji su stranama da ih urede.

 

Kolektivnim ugovorom, pravilnikom o radu ili ugovorom o radu ne mogu se utvrditi nepovoljnija prava od prava utvrđenih ovim zakonom.

Kolektivnim ugovorom, pravilnikom o radu ili ugovorom o radu mogu se utvrditi povoljnija prava od prava utvrđenih ovim zakonom.

Ako je neko pravo iz radnog odnosa različito uređeno ovim zakonom, kolektivnim ugovorom, pravilnikom o radu ili ugovorom o radu, primjenjuje se za radnika najpovoljnije pravo (čl. 19.).

 

Kolektivnim ugovora može se regulisati posebna zaštita određenih kategorija radnika u skladu sa zakonom.

Poslodavac je dužan osigurati odgovarajuće uvjete za djelovanje sindikata u skladu sa kolektivnim ugovorom.

 

Sindikalni predstavnici iz stava 3. ovog člana ne mogu prilikom obavljanja sindikalnih aktivnosti narušavati radne i tehnološke procese, te mjere sigurnosti i zdravlja na radu kod poslodavca, u skladu sa kolektivnim ugovorom.

Kolektivnim ugovorom može se regulisati i duži period od 60 dana odsustva sa rada koji se ne smatra prekidom ugovora o radu, kako to proizilazi iz člana 23. ZOR-a

 

Ugovor o radu može da sadrži podatke u vezi sa uvjetima rada utvrđenim kolektivnim ugovorom, ali ne mora jer je dovoljno da se u ugovoru o radu naznači odgovarajući član

kolektivnog ugovora.

 

Ugovor o radu može se zaključiti radi obavljanja poslova i izvan prostorija poslodavca (kod kuće radnika ili u drugom prostoru koji osigura radnik), u skladu sa kolektivnim

ugovorom ili pravilnikom o radu.

 

Uvjeti i način obrazovanja, osposobljavanja i usavršavanja za rad uređuju se kolektivnim

ugovorom ili pravilnikom o radu.

 

Vrijeme pripravnosti za rad i visina naknade za vrijeme pripravnosti uređuje se kolektivnim ugovorom, pravilnikom o radu i ugovorom o radu (čl. 35. st.3.).

 

Puno radno vrijeme traje 40 sati sedmično, ako zakonom, kolektivnim ugovorom, pravilnikom o radu ili ugovorom o radu nije određeno u kraćem trajanju (čl. 36. st.2.).

 

Puno radno vrijeme može se rasporediti na pet, odnosno šest radnih dana u skladu sa kolektivnim ugovorom i pravilnikom o radu (čl. 36. st.4.).

 

Radnik koji radi sa nepunim radnim vremenom prava iz radnog odnosa ostvaruje zavisno od dužine radnog vremena u skladu sa kolektivnim ugovorom, pravilnikom o radu ili ugovorom o radu (čl. 36. st. 7.).

 

Ako je uvedena preraspodjela radnog vremena, prosječno radno vrijeme tokom kalendarske godine ili drugog perioda određenog kolektivnim ugovorom, ne može biti duže od punog ili nepunog radnog vremena (čl. 39. st. 3.).

 

Rad u vremenu između 22 sata uvečer i 6 sati ujutro idućeg dana, a u poljoprivredi između 22 sata i 5 sati ujutro, smatra se noćnim radom, ako za određeni slučaj zakonom, propisom kantona ili kolektivnim ugovorom nije drugačije određeno (čl. 40.).

 

Način i vrijeme korištenja odmora iz st. 1. i 2. ovog člana uređuje se kolektivnim ugovorom, pravilnikom o radu i ugovorom o radu (čl. 44. st. 4.).

 

Od radnika se može tražiti da radi na dan svog sedmičnog odmora samo u slučaju više sile, vanrednog povećanja obima posla ukoliko poslodavac ne može primijeniti druge mjere, sprječavanja gubitka kvarljive robe kao i u drugim slučajevima utvrđenim kolektivnim ugovorom ili pravilnikom o radu (čl. 46. st. 2.).

 

Ako radnik nije stekao pravo na godišnji odmor u smislu stava 1. ovog člana, ima pravo na najmanje jedan dan godišnjeg odmora za svaki navršeni mjesec dana rada, u skladu sa kolektivnim ugovorom, pravilnikom o radu i ugovorom o radu (čl. 48. st. 2.).

 

Radnik ima pravo na odsustvo sa rada uz naknadu plaće do sedam radnih dana u jednoj kalendarskoj godini – plaćeno odsustvo u slučaju: stupanja u brak, porođaja supruge, teže bolesti i smrti člana uže obitelji, odnosno domaćinstva, u skladu sa kolektivnim ugovorom, pravilnikom o radu i ugovorom o radu (čl. 53. st.1.). Radnik ima pravo na plaćeno odsustvo za vrijeme obrazovanja ili stručnog osposobljavanja i usavršavanja, te obrazovanja za potrebe sindikalnog rada, pod uvjetima, u trajanju i uz naknadu određenu kolektivnim ugovorom ili pravilnikom o radu.  Radnik ima pravo na plaćeno odsustvo i u drugim slučajevima i za vrijeme utvrđeno propisom kantona, kolektivnim ugovorom ili pravilnikom o radu. (čl. 53. st.3. i st.6.).

 

Uvjeti i vrijeme korištenja neplaćenog odsustva uređuju se kolektivnim ugovorom ili pravilnikom o radu (čl. 54. st.2.).

 

Ako poslodavac nije u mogućnosti da osigura raspoređivanje žene u smislu stava 1. ovog člana, žena ima pravo na odsustvo sa rada uz naknadu plaće, u skladu sa kolektivnim ugovorom i pravilnikom o radu (čl. 61. st.2).

 

Jedan od roditelja može da odsustvuje sa rada do tri godine života djeteta, ako je to predviđeno kolektivnim ugovorom ili pravilnikom o radu (čl. 67. st.1).

 

Kod otkaz ugovora o radu radniku sa promijenjenom radnom sposobnosti Ukoliko vijeće zaposlenika odnosno sindikat uskrati saglasnost iz stava 1. ovog člana rješavanje spora povjerava se arbitraži u skladu sa kolektivnim ugovorom i pravilnikom o radu. Ukoliko je nezadovoljan odlukom arbitraže, poslodavac može u roku od 15 dana od dana dostavljanja arbitražne odluke zatražiti da predmetnu saglasnost nadomjesti sudska odluka (čl. 74. st.2.).

 

Plaća radnika utvrđuje se kolektivnim ugovorom, pravilnikom o radu i ugovorom o radu (čl. 75. st.1.).

 

Kolektivnim ugovorom i pravilnikom o radu utvrđuju se elementi za određivanje osnovne plaće i dijela plaće po osnovu radnog učinka. Radni učinak definiše poslodavac u skladu sa općim propisima, kolektivnim ugovorom ili pravilnikom o radu (čl. 75. st.3. i st.4.).

 

Kolektivnim ugovor može se također urediti:

 

  • pravo na povečanu plaću (čl. 76.)
  • iznos najniže plaće (čl. 78. st.4.)
  • naknada plaće (čl. 81.)
  • nadoknada zbog izuma odnosno predmeta industrijskog dizajna ostvarenih na

radu ili u vezi s radom (čl. 84. st.4.)

  • nadoknada zbog primijene tehničkog unapređenja odnosno tehničkog rješenja (čl. 84. st.6.)
  • usklađivanje visine naknada u slučaju ugovorene zabrane takmičenja (čl. 87. st.3.)
  • određivanje paušalnog iznosa naknade štete (čl. 90.)
  • smanjenje i oslobađanje od obaveze naknade štete (čl. 92.)
  • vrste prijestupa ili povreda radnih obaveza (čl. 97.)
  • trajanje otkaznog roka (čl. 105. st. 3.)
  • otpremnina (čl. 111.)
  • i druga povoljnija prava od prava utvrđenih ovim zakonom.

 

 

Kolektivnim ugovorom uređuju se i pravila o postupku kolektivnog pregovaranja, postupak otkazivanja kolektivnog ugovora i razlozi i rokovi za njegovo otkazivanje.

 

U slučaju spora o zaključivanju, primjeni, izmjeni ili dopuni odnosno otkazivanju kolektivnog ugovora ili drugog sličnog spora vezanog za kolektivni ugovor (kolektivni radni spor), strane mogu dogovoriti način mirnog rješavanja spora, te sastav i način postupanja tijela ovlaštenih za mirno rješavanje kolektivnih radnih sporova.

 

 

Dakle kolektivni ugovor ima obligacioni dio i normativni dio.

 

Obligacioni dio čine odredbe kojim se reguliraju prava i obaveze strana ugovornica kao što su obaveze u pogledu kolektivnog pregovaranja, provedbe kolektivnog ugovora, rješavanja sporova, tumačenja, otkaza, dopune ili izmjene kolektivnog ugovora, očuvanje socijalnog mira, itd.

Normativni dio kolektivnog ugovora čine norme objektivnog prava. Normama se reguliše: 1)  sadržina pojedinačnog radnog odnosa (cijena rada, radno vrijeme, odmori, odsustva, itd; 2) zasnivanje radnog odnosa; 3) programi zbrinjavanja viška zaposlenika; 4) sistem radnih obaveza i disciplina ponašanja; 5) solidarne norme;  itd.