Sudska praksa

 

Član 76. Kolektivnog ugovora o pravima i obavezama poslodavaca i zaposlenika u oblasti rudarstva u Federaciji BiH

Član 5. stav 1. i član 10. stav 2. Zakona o radu

ODREDBA GRANSKOG KOLEKTIVNOG UGOVORA, IZ ČIJE SADRŽINE PROIZILAZI DA SU PRAVA IZ TOG UGOVORA REZERVISANA ISKLJUČIVO ZA ZAPOSLENIKE KOJI SU ČLANOVI SINDIKATA KOJI JE POTPISNIK TOG UGOVORA, JE DISKRIMINATORSKA I KAO TAKVA APSOLUTNA NIŠTAVA.

(Presuda Vrhovnog suda Federacije Bosne i Hercegovine broj: 33 0 P 004791 13 Rev od

09.01.2015. godine)

 

Član 120. Zakona o radu

Član 358. Zakona o obligacionim odnosima

KOLEKTIVNI UGOVOR SE NE MOŽE OTKAZATI PO OPĆIM PRAVILIMA GRAĐANSKOG PRAVA O JEDNOSTRANOM OTKAZU UGOVORA SADRŽANIM U ODREDBI ČLANA 358. ZOO, VEĆ SAMO NA NAČIN PROPISAN ODREDBAMA

KOLEKTIVNOG UGOVORA, UZ OTKAZNI ROK I UZ OTKAZNE RAZLOGE

UTVRðENE KOLEKTIVNIM UGOVOROM.

(Presuda Vrhovnog suda Federacije Bosne i Hercegovine broj 070-0-Rev-09-000366 od

23.03.2010. godine)

 

Člana 5. stav 3. Kolektivnog ugovora

Člana 32. stav 1. Kolektivnog ugovora

Član 85. stav 1. Zakona o osnovnoj školi

ODREDBE KOLEKTIVNOG UGOVORA ZA OBLAST OSNOVNOG OBRAZOVANJA

PRIMJENJUJU SE I NA DIREKTORA ŠKOLE, KAO RUKOVODNOG RADNIKA.

Iz obrazloženja:

Osnovano revident u svojoj reviziji ukazuje da je odluka drugostepenog suda zasnovana na pogrešnoj primjeni materijalnog prava.

Tačno je da je odredbom člana 5. stav 2. Kolektivnog ugovora propisano da je zaposlenik u smislu ovog kolektivnog ugovora učitelj, nastavnik, profesor, pedagog, bibliotekar, administrativni radnik, blagajnik, knjigovođa, šef računovodstva, kućni majstor, domar, vozač, sekretar, psiholog, kuhar-servirka, te drugi kvalifikovani radnici, higijeničari, kuriri i drugi nekvalifikovani radnici.

Međutim, tumačeći navedenu odredbu i njen pravni učinak u predmetnom sporu, drugostepeni sud, po ocjeni ovog suda, zanemaruje sadržaj odredbe člana 5. stav 3. u vezi

sa članom 32. stav 1. i 2. Kolektivnog ugovora, kao i sadržaj ugovora o radu zaključenog

između tužitelja i tuženog.

Odredbom člana 5. stav 3. Kolektivnog ugovora propisano je da je poslodavac u smislu ovog kolektivnog ugovora osnovna škola kod koje je zaposlenik u radnom odnosu.

Odredbom člana 32. stav 1. Kolektivnog ugovora propisano je da se vrednovanje poslova

zaposlenika utvrđuje određivanjem koeficijenata koji se množe sa osnovicom i tako utvrđuje osnovna plaća, dok je stavom 2. tačka 5. iste odredbe određeno da koeficijent za

rukovodno osoblje iznosi 3,0 do 3,30.

Članom 85. stav 1. Zakona o osnovnoj školi („Službene novine Ze-Do Kantona“, broj: 5/04) određeno je da osnovnom školom rukovodi direktor.

Iz sadržaja navedenih odredbi može se, dakle, zaključiti da odredbe Kolektivnog ugovora

imaju u vidu i direktora, kao rukovodnog radnika.

Iz sadržaja ugovora o radu (član 7. i 8. ugovora), kojeg su dana 01.09.2003. godine zaključili tužena kao poslodavac, i tužitelj, kao zaposlenik, jasno proizilazi da taj ugovor nije na poseban način, različit u odnosu na druge zaposlenike, regulisao pitanje plaća i drugih novčanih primanja tužitelja, tako da se taj ugovor ne može smatrati menadžerskim

ugovorom kojim su predmetna potraživanja regulisana na drugačiji način u odnosu na način kojim su ona regulisana Kolektivnim ugovorom.

Dakle, Kolektivni ugovor ne sadrži odredbe koje isključuju njegovu primjenu na rukovodne zaposlenike u osnovnoj školi, pa ni za ona pitanja koja su eventualno drugačije regulisana ugovorom o radu, niti predmetni ugovor o radu sadrži odredbe koje isključuju primjenu

Kolektivnog ugovora na tužitelja. Naprotiv, odredbom člana 10. predmetnog ugovora o radu određeno je da će se na sva pitanja iz oblasti radnog odnosa, koja nisu posebno precizirana njegovim odredbama, primijeniti odredbe Zakona o radu i drugi opšti propisi koji se odnose na oblast rada.

(Presuda Vrhovnog suda Federacije Bosne i Hercegovine broj 070-0-Rev-08-001561 od

18.11.2009.godine)

 

 

Član 68. i 69. stav 2. Zakona o radu

Člana 41. Zakona o postupku pred Ustavnim sudom F BiH

 

PRAVILNIK O RADU PREDSTAVLJA AUTONOMAN OPŠTI AKT POSLODAVCA I NE MOŽE SE TRETIRATI KAO „PROVEDBENI AKT“ KOLEKTIVNOG UGOVORA, NITI ODNOS PRAVILNIKA O RADU I KOLEKTIVNOG UGOVORA IMA OBILJEŽJE HIJERARHIJE KOJA OBILJEŽAVA ODNOS ZAKONA I PODZAKONSKIH AKATA.

 

Iz obrazloženja:

 

Predmet spora je zahtjev za isplatu razlike plaća, toplog obroka i regresa u periodu od 05.09.2005. do 01.11.2009. godine, kojeg je tužitelj zasnovao na činjeničnoj tvrdnji da su mu navedena novčana potraživanja iz radnog odnosa isplaćivana od strane tužene u nižim iznosima od iznosa propisanih odredbama Pravilnika o radu tužene.

Tokom prvostepenog postupka, osnovom izvedenog vještačenja po vještaku finansijske struke, utvrđena je istinitost navedene činjenične tvrdnje tužitelja, pri čemu visina utvrđene razlike predmetnih potraživanja, bliže navedena u izreci prvostepene presude, nije bila sporna među strankama.

U postupku se kao jedino sporno postavilo pitanje mogućnosti primjene Pravilnika o radu tužene  nakon  što  je  Ustavni  sud  Federacije  BiH,  svojom  odlukom  broj  U-28/08  od

24.09.2009. godine, utvrdio da Kolektivni ugovor o pravima i obavezama poslodavaca i zaposlenika u oblasti zdravstva na teritoriji F BiH, u odnosu na Zeničko-dobojski kanton, nije bio zaključen u skladu sa odredbama Ustava F BiH.

Pozivom na odredbe članova 68. i 69. stav 2. Zakona o radu prvostepeni sud je zaključio da tuženu obavezuju odredbe njenog Pravilnika o radu te je u skladu sa navedenim pravnim stavom usvojio tužbeni zahtjev.

Drugostepeni sud je prihvatio navedeni pravni stav prvostepenog suda, dodatno navodeći da je ispitivanje usaglašenosti odredaba kolektivnog ugovora sa odredbama pravilnika o radu u nadležnosti Ustavnog a ne redovnog suda.

Nije osnovan prigovor revidenta da su nižestepene presude zasnovane na pogrešnoj primjeni materijalnog prava.

Navedeni prigovor revident zasniva na pravnom rezonovanju da se u konkretnom slučaju nije mogao primjeniti Pravilnik o radu, budući da isti, između ostalog, sadrži i odredbe Kolektivnog ugovora o pravima i obavezama poslodavaca i zaposlenika u oblasti zdravstva na teritoriji F BiH, za kojeg je odlukom Ustavnog suda F BiH utvrđeno da nije zaključen u skladu sa Ustavom F BiH.

Naše radno zakonodavstvo kombinuje zakonsko i autonomno uređenje rada.

Pravilnik o radu  predstavlja autonomni opšti akt poslodavca kojim se regulišu pravne situacije iz oblasti radnih odnosa na generalan način, tako da se na osnovu njega može riješiti veći broj individualnih pravnih situacija. Iako se donosi u skladu sa Zakonom o radu i kolektivnim ugovorima, koji na još opštiji način regulišu radne odnose, pravilnik o radu konkretnije uređuje te odnose, ali još uvijek na opšti način, tako da se na osnovu njega donose pojedinačni akti od strane poslodavca (ugovori o radu, rješenja itd.).

Odnos pravilnika o radu i kolektivnog ugovora nema obilježje hijerarhije koja obilježava odnos zakona i podzakonskih akata, što ne znači da ne postoje pravila o međusobnoj usklađenosti  ovih  opštih  akata.  Pravilnik  o  radu  ne  može  da  proturiječi  kolektivnom ugovoru i između njih mora da postoji sklad jer bi se u protivnom dovela u pitanje pravna sigurnost.

Međutim, navedeni sklad, pravilno shvaćen, odnosi se prije svega na stepen opštosti regulative odnosno uređenja radnih odnosa i na usklađenost minimuma garantovanih prava. Drugačije rečeno, pravilnik o radu ne može isključiti ili nepovoljnije regulisati neko pravo iz radnog odnosa u odnosu na uređenje tog prava u kolektivnom ugovoru. To istovremeno znači da pravilnikom o radu poslodavac, u pravilu, može neko pravo iz radnog odnosa urediti na povoljniji način za zaposlenika nego što je to pravo uređeno kolektivnim ugovorom. Iz navedenih pravila o autonomnosti pravilnika o radu (argument iz člana 68. I 69. Zakona o radu te člana 3. stav 3. Općeg kolektivnog ugovora za teritoriju Federacije BiH) nužno proizilazi zaključak da u slučaju prestanka važenja kolektivnog ugovora automatski ne prestaje važnost odredbi pravilnika o radu. Pri tome je ovaj sud naročito imao u vidu da tužena nije budžetski korisnik, jer bi samo u tom slučaju tuženoj, kao budžetskom  korisniku,  bilo  zabranjeno  da  samostalno  stvara  obaveze  i  opterećuje budžetske pozicije suprotno odredbama zakona ili kolektivnog ugovora.

Stoga,  primjenjeno  na  konkretnu  parnicu,  okolnost  da  je  Ustavni  sud  F  BiH  svojom odlukom broj U-28/08 od 24.09.2009. godine utvrdio da Kolektivni ugovor o pravima i obavezama poslodavaca i zaposlenika u oblasti zdravstva na teritoriji F BiH, u odnosu na Zeničko-dobojski kanton, nije bio zaključen u skladu sa odredbama Ustava F BiH, ne oduzima pravnu snagu Pravilniku o radu tužene, odnosno ne stavlja van snage odredbe tog Pravilnika, pa tako ni odredbe kojima je tužena regulisala plaću svojih zaposlenika. Treba napomenuti da je tužena svojim Pravilnikom o radu pitanje plaća svojih zaposlenika regulisala na drugačiji način u odnosu na način na koji je to pitanje regulisano granskim kolektivnim ugovorom (član 42. Pravilnika o radu od 15.12.2005. godine).

Budući da je pravilnik o radu autonoman opšti akt poslodavca, on se ne može tretirati kao

„provedbeni  akt“  kolektivnog  ugovora,  pa  stoga  u  konkretnom  slučaju  nema  mjesta primjeni odredbe člana 41. Zakona o postupku pred Ustavnim sudom F BiH, kojom je propisano da se od dana objavljivanja presude Ustavnog suda u „Službenim novinama F BiH“, kojom je utvrđeno da zakon ili drugi propis organa federalne, kantonalne i općinske vlasti nije u skladu sa Ustavom, neće se primjenjivati ni propis donesen za njegovo provođenje.

 

(Presuda Vrhovnog suda Federacije Bosne i Hercegovine broj 43 0 P 013607 11

Rev od 15.03.2012. godine)

 

 

Član 34. stav 1. i 2. Kolektivnog ugovora za srednje obrazovanje Županije Posavske

U SITUACIJI KADA JE ODREDBA KOLEKTIVNOG UGOVORA NEPRIMJENJIVA JER NEDOSTAJE PODATAK NEOPHODAN ZA OBRAČUN NAJNIŽE PLAĆE, A SLIJEDOM TOGA I ZA OBRAČUN OSNOVICE ZA PLAĆU (URED ZA STATISTIKU NIJE OBJAVLJIVAO PODATKE O PROSJEČNIM PLAĆAMA KORISNIKA PRORAČUNA ŽUPANIJE POSAVSKE), TADA TUŽITELJI NE MOGU OSNOVANO SVOJE POTRAŽIVANJE UTEMELJITI NA TAKVOJ UGOVORNOJ ODREDBI.

 

(Presuda Vrhovnog suda Federacije Bosne i Hercegovine broj 25 0 P 012730 11

Rev od 23.07.2012. godine)