Primjena najpovoljnijeg prava

 

Član 19.

 

(1) Kolektivnim ugovorom, pravilnikom o radu ili ugovorom o radu ne mogu se utvrditi nepovoljnija prava od prava utvrđenih ovim zakonom.

(2) Kolektivnim ugovorom, pravilnikom o radu ili ugovorom o radu mogu se utvrditi povoljnija prava od prava utvrđenih ovim zakonom.

(3) Ako je neko pravo iz radnog odnosa različito uređeno ovim zakonom, kolektivnim ugovorom, pravilnikom o radu ili ugovorom o radu, primjenjuje se za radnika najpovoljnije pravo, osim ako to ovim zakonom nije izričito zabranjeno.

__________________________

 

 

Zakonom o radu utvrđuje se minimum prava radnka. S tim u vezi sadržaj ugovora o radu ograničen je odredbama zakona o radu kojima se uređuju osnovna minimalna prava i uvjeti rada radnika. Ugovorom o radu ne može se odrediti manji obim prava radnika od onog koji je određen Zakonom o radu ili drugim zakonom.

S druge strane, ugovorom o radu mogu se ugovoriti povoljnija prava od onih utvrđenih u minimalnom obimu u zakonu. Isto načelo ograničavanja slobode ugovaranja vezuje se i za kolektivne ugovore odnosno pravilnike o radu. Dakle, odredbe ugovora o radu koje nisu u skladu sa zakonom, kolektivnim ugovorom, pravilnikom o radu, a kojima se utvrđuju nepovoljniji uvjeti rada, nemaju pravni snagu i umjesto njih se primjenjuju odgovarajuće odredbe ovih akata.

 

S obzirom na stav (2) ovog člana i načelo in favorem laboratoris, kolektivnim ugovorom, pravilnikom o radu, ugovorom o radu moguće je utvrditi samo povoljnija prava u odnosu na državno zaštitno zakonodavstvo, odnosno kolektivnim ugovorom, pravilnikom o radu i ugovorom o radu ne mogu se utvrditi manja prava od prava utvrđenih u Zakonom o radu. Kolektivni ugovori kao sui generis izvori radnog zakonodavstva u tržišnom konceptu privređivanja postaju dominantni metod reguliranja odnosa na radu i povodom rada, a od ugovornih strana zavisi da li će, na kojem nivou i o čemu zaključiti kolektivni ugovor. Kolektivni ugovori neposredni su izvori radnog prava u našem pravnom sistemu. Uzimajući u obzir normativnost kolektivnog ugovora, smatra se da je svaki radnik, stupanjem na rad, pristupio i kolektivnom ugovoru, pa iz njega može crpiti sva prava, koja su mu po osnovu rada ili u vezi sa radom njime kao minimum osigurana, a to dalje znaĉi da poslodavac ta prava ne može umanjiti niti uskratiti, jer ga na to prisiljava obilježje normativnosti kolektivnog ugovora.

 

Odnos pravilnika o radu i kolektivnog ugovora nema obilježje hijerarhije koja obilježava odnos zakona i podzakonskih akata, što ne znači da ne postoje pravila o međusobnoj usklađenosti  ovih  opštih  akata.  Pravilnik  o  radu  ne  može  da  proturiječi kolektivnom ugovoru i između njih mora da postoji sklad jer bi se u protivnom dovela u pitanje pravna sigurnost.

 

Međutim, navedeni sklad, pravilno shvaćen, odnosi se prije svega na specifičnost regulative odnosno uređenja radnih odnosa i na usklađenost minimuma garantovanih prava. Drugačije rečeno, pravilnik o radu ne može isključiti ili nepovoljnije regulisati neko pravo iz radnog odnosa u odnosu na uređenje tog prava u kolektivnom ugovoru. To istovremeno znači da pravilnikom o radu poslodavac, u pravilu, može neko pravo iz radnog odnosa urediti na povoljniji način za zaposlenika nego što je to pravo uređeno kolektivnim ugovorom. U slučaju prestanka važenja kolektivnog ugovora automatski ne prestaje važnost odredbi pravilnika o radu.

 

Ako je neko pravo iz radnog odnosa različito uređeno zakonom, ugovorom o radu, pravilnikom o radu,  kolektivnim ugovorom, kolektivnim ugovorom na nivou kantona, kolektivnim ugovorom za područje djelatnosti, primjenjuje se za zaposlenika najpovoljnije pravo, osim ako to ovim zakonom nije izričito zabranjeno.