Radno-pravni status direktora

 

Član 27.

 

(1) Predsjednik i članovi uprave, odnosno poslovodni organ drugog naziva (u daljem tekstu: direktor) može poslovodnu funkciju obavljati u radnom odnosu ili bez radnog odnosa, u skladu sa pravilnikom o radu.

(2) Direktor može zasnovati radni odnos na neodređeno ili određeno vrijeme.

(3) Radni odnos na određeno vrijeme traje do isteka roka na koji je izabran direktor, odnosno do njegovog razrješenja.

(4) Na direktora se ne primjenjuju odredbe Glave IV-VII i XI ovog zakona.

(5) Ako direktor obavlja poslovodnu funkciju bez radnog odnosa, prava, obaveze i odgovornosti se uređuju ugovorom, u skladu sa opštim aktom poslodavca.

 

____________________________________

 

 

Ovom odredbom je regulisan radno-pravni status direktora, što je prvi put da se ovo pitanje reguliše Zakonom u radu. Predsjednik i članovi uprave odnosno poslovodni organ  bez obzira na oblik organizovanja društva, ili druge pravne osobe i bez obzira na oblast rada, mogu poslovodnu funkciju obavljati u radnom odnosu ili bez radnog odnosa, u skladu sa pravilnikom o radu.

 

Odredbom stava (2) propisano je da direktor može ugovorom o radu zasnovati radni odnos na neodređeno ili određeno vrijeme.

 

Odredbom stava (3) propisano je da radni odnos na određeno vrijeme traje do isteka roka na koji je izabran direktor, odnosno do njegovog razrješenja. Međutim u Zakonu je izostavljeno regulisanje radnog odnosa direktora na neodređeno vrijeme.

 

Statutom, općim aktom pravnog lica ili internim aktom, a u nekim slučajevima samim zakonom propisano je da li direktor zasniva radni odnos na neodređeno ili određeno vrijeme. Ovo pitanje može biti regulisano i zakonom tako da radni odnos traje do isteka mandata.

 

Postoje zakoni koji predmetnu materiju regulišu na određeni način i čiji propisi se neposredno primjenjuju na izbor, imenovanja, prava, obaveze i odgovornosti predsjednika i članovi uprave odnosno poslovodnog organa. Tako imamo zakon o javnim preduzećima, Zakon o privrednim društvima, Zakon o ustanovama, itd.

 

Odredbom člana 13. stav (1) Zakon o javnom preduzećima u Federaciji Bosne i Hercegovine (Službene novine Federacije BiH broj: 8/05, 81/08, 22/09 i 109/12)  propisano je da direktor i izvršni direktori javnog preduzeća podliježu dužnostima, odgovornostima i ograničenjima koja su utvrđena ovim Zakonom i drugim važećim propisima. Uprava se bira imenuje i razrješava u skladu sa postupkom utvrđenim u statutu javnog preduzeća na osnovu javnog konkursa iz reda kandidata koji po menadžerskim znanjima i iskustvu najbolje odgovaraju za izvršenje operativnih i poslovnih potreba javnog preduzeća. U upravu ne mogu biti imenovana lica koja vrše funkciju u političkim strankama, član 12. Zakon o javnom preduzećima u Federaciji Bosne i Hercegovine.

 

Zakonom o privrednim društvima (Službene novine Federacije BiH broj: 81/15) propisano je da društvo može biti organizirano u jednom od sljedećih oblika:

  1. a) društvo sa neograničenom solidarnom odgovornošću;
  2. b) komanditno društvo;
  3. c) dioničko društvo;
  4. d) društvo sa ograničenom odgovornošću.

 

Svaki član društva sa neograničenom solidarnom odgovornošću ima pravo i obavezu upravljati društvom, u skladu sa ugovorom.Ugovorom se može odrediti da za određeno vrijeme društvom potpuno ili djelimično upravlja jedan ili više članova, čime se ostali članovi u istoj mjeri odriču prava upravljanja. Član društva sa neograničenom solidarnom odgovornošću može svoje pravo upravljanja prenijeti na lice koje nije član društva, samo uz saglasnost ostalih članova. Ako svi članovi ili više članova imaju pravo upravljati društvom, svaki od njih ima pravo voditi poslovanje. Ako se jedan od članova sa pravom upravljanja protivi poduzimanju neke radnje ili obavljanju nekog posla, ostali članovi sa pravom upravljanja nemaju pravo poduzeti radnju ili obaviti posao. Ako je ugovorom određeno da članovi društva ovlašteni za upravljanje mogu samo zajedno djelovati, svaka radnja i posao se može obaviti samo uz saglasnost svih ovlaštenih članova (čl. 80. Zakona o privrednim društvima).

 

Poslovima komanditnog društva upravljaju komplementari (čl. 98. st.1 Zakona o privrednim društvima).

 

Vezano za dioničko društvo uprava organizira rad i rukovodi poslovanjem, zastupa i

predstavlja dioničko društvo i odgovara za zakonitost poslovanja. Upravu dioničkog društva čini direktor, ili direktor i jedan ili više izvršnih direktora. Postupak izbora, imenovanja, razrješenja, sastav i način odlučivanja uprave dioničkog društva utvrđuje se statutom. Direktor predsjedava upravom, rukovodi poslovanjem, zastupa i predstavlja dioničko društvo i odgovara za zakonitost poslovanja. Mandat članovima uprave je četiri godine. Položaj, ovlaštenja, odgovornosti i prava uprave uređuju se ugovorom (čl. 263. st 1.-3. i 264. Zakona o privrednim društvima).

 

Kod društva sa ograničenom odgovornošću poslovanje društva vodi i društvo zastupa uprava.Upravu čine jedno ili više lica, koja ne moraju biti članovi društva, imenovanih na način i za period utvrđen osnivačkim aktom ili statutom društva. Kada uprava ima više članova, osnivačkim aktom ili statutom se uređuju njihova ovlaštenja i odgovornosti (čl. 339. Zakona o privrednim društvima).

 

 

Zakonom o ustanovama (Službeni list RBiH broj: 6/92, 9/93 i 13/94) propisano je da je organ upravljanja u ustanovi direktor, upravnik, dekan ili drugi poslovodni organ utvrđen zakonom (čl.24).

 

Može se zaključiti da Zakon o radu kao sistemski zakon koji reguliše prava, obaveze i odgovornosti iz radnog odnosa, odnosno po osnovu rada, te Zakon o privrednim društvima i Zakon o javnom preduzećima u Federaciji Bosne i Hercegovine daju mogućnosti lakšeg funkcionisanja privrednih društava kroz elastičan način obavljanja poslovodne funkcije bilo u radnom odnosu ili bez radnog odnosa. Ugovor s direktorom bez zasnivanja radnog odnosa, dakle nema tretman radnog odnosa, te se prava, obaveze i odgovornosti uređuju ugovorom, u skladu sa opštim aktom poslodavca.

 

Stavom (3) ovog člana propisano je da radni odnos na određeno vrijeme traje do isteka roka na koji je izabran direktor (npr. mandat članovima uprave d.d. je četiri godine)., odnosno do njegovog razrješenja (način razrješenja uređuje se zakonom ili statutom).

 

Stavom (4) ovog člana propisano je da se na direktora ne primjenjuju odredbe glave IV-VII (koje se odnose se na radno vrijeme, odmore i odsustva, zaštitu radnika, plate i naknadu plate) i XI (koje se odnose na način prestanka ugovora o radu) ovog zakona.

 

U ovom slučaju predviđeno je da je direktor u radnom odnosu, te zaključuje ugovor kojim se regulišu navedena pitanja koja se mogu urediti na drugačiji način u odnosu na ostale zaposlenike.

 

Stavom (5) ovog člana propisano je da ako direktor obavlja poslovodnu funkciju bez radnog odnosa, prava, obaveze i odgovornosti se uređuju ugovorom, u skladu sa opštim aktom poslodavca.

 

Općim aktom poslodavca – pravilnikom o radu regulišu se prava, obaveze i odgovornosti direktor koji obavlja poslovodnu funkciju bez radnog odnosa. U ovom slučaju ugovor koji se zaključuje nije ugovor o radu već obligacionopravni ugovor sa elementima radnopravnog odnosa. Taj ugovor se može nazvati Ugovor o plati pravima i obavezama direktora.

 

Odredbom člana 171. stav (1) tačka 7) propisano je da će se novčanom kaznom od 1.000,00 KM do 3.000,00 KM, a u ponovljenom prekršaju novčanom kaznom od 5.000,00 KM do 10.000,00 KM kaznit će se za prekršaj poslodavac -pravno lice, ako regulira radnopravni status direktora pravnog lica suprotno članu 27. ovog zakona.

Ako je prekršaj učinjen prema maloljetnom radniku najniži i najviši iznos novčane kazne uvećava se dvostruko.

Za prekršaj kaznit će se poslodavac – fizičko lice novčanom kaznom od 2.000,00 KM do 5.000,00 KM.

Za prekršaj kaznit će se i odgovorno lice kod poslodavca koji je pravno lice, novčanom kaznom od 2.000,00 KM do 5.000,00 KM.